De lonten.
De slagpijpjes.
Verdomme.
We stoppen.
Schotland 1942
Wat was er nou? - Mijn fout. Ik dacht dat ik ze bij me had.
Oké. - Hoezo? Dat moet hij checken.
Het lag niet aan hem. Jullie waren vijftien seconden te laat.
Veel trappen. - Dat wordt jullie grootste probleem niet.
Nog vragen voor de volgende poging?
Waarom is dat water toch zo belangrijk?
THE HEAVY WATER WAR
Stockholm, 1933
M'n beroemde vriend Niels Bohr.
Ben je net aangekomen? - Nee, ik was erbij.
Maar ik wilde je als eerste feliciteren. Je loopt zes jaar op me voor.
Zonder jou had ik nooit... - Nonsens.
De nieuwe ster is Werner Heisenberg. Ik ben zo trots op je vandaag.
Iedereen is dolenthousiast.
Al m'n ideeën en theorieën... - Oké. Waar vieren we het?
Stockholm zit vol jonge vrouwen met Nobel-koorts.
Luister, dit is een nog groter geheim...
dan het feit dat een object op twee plaatsen tegelijk kan zijn.
Vrouwen zijn onvoorspelbaar.
Mijn onderzoek toont niet aan dat een jonge, mooie, intelligente vrouw...
niet zou kunnen vallen voor een bleke, onsportieve, rustige kernfysicus.
Integendeel. Uit m'n berekeningen blijkt dat je ze voor het uitkiezen hebt.
Vergeet niet wat ik gezegd heb. - Iets kan op twee plaatsen tegelijk zijn.
Nee. Vrouwen zijn onvoorspelbaar. - Oké.
Mr Heisenberg?
Nobelprijs
Berlijn, 1938
Adolf Hitler is sinds augustus 1934 in Duitsland aan de macht
Het raam. Kolendamp maakt misselijk. - Moet je maar niet zo vaak zwanger zijn.
Maak liever wat voort met jullie nieuwe brandstof.
Je krijgt de toekomst als een verlaat huwelijkscadeau.
Pardon, wat voor brandstof? - Neutronen in een kettingreactie.
Ze splijten atoomkernen en vermeerderen zich als een orkaan.
Een nieuwe stap in de wetenschap. - Zo is dat.
De dagelijkse politiek interesseert me eigenlijk niet zo.
AI is het wel beschamend dat de hele wereld nu denkt dat alle Duitsers zo zijn.
Himmler is zo slecht nog niet. - Hoezo niet?
Misschien omdat mijn moeder de zijne kent?
Is het u al eens opgevallen dat Himmler totaal geen kin heeft?
Dus je kreeg een baan aangeboden door Columbia?
Ja, dat klopt. Denk je soms dat ik ja gezegd heb?
Misschien wel. Geen idee.
Ik wil dat m'n kinderen hier opgroeien. En zonder jou kan ik niet goed denken.
Verwachten we iemand? - Nee.
Misschien Himmlers moeder?
Werner Heisenberg? - Ja?
Mag ik u verzoeken mee te komen?
Waarom? - Nu meteen.
Ik begrijp het niet.
U moet meekomen voor verhoor.
U weet dat ik professor Heisenberg ben? - Ik wil u liever niet arresteren.
Gaat u vrijwillig mee? - Is alles in orde?
Op 11 november sloeg u deelname aan een Arisch congres over fysica af.
Dat is te beperkt.
Dat congres is te beperkt. - U keurt het af?
Het is zeer incompleet.
Voorts weigerde u in september 1938 deel te nemen aan de rijkspartijdag.
Ik vind dat universiteiten...
Ook bent u nog geen lid van de NSDAP.
Ik ben fysicus.
Die de staat tegenwerkt. - Nee.
Door continu joden te citeren, evenals anderen met wie u in contact staat...
die het nationaalsocialisme bestrijden. - Gerenommeerde wetenschappers...
Verraders van Duitsland die u steeds opnieuw ophemelt, zoals u nu toegeeft.
En die u ook in openbare teksten en artikelen citeert.
'De moderne fysica is zonder Albert Einstein onmogelijk te begrijpen.'
Een jood, zoals u wel weet.
'De ontwikkeling van de kwantumfysica is met name te danken aan Max Born.'
Eveneens een jood.
'De Schrödingervergelijking beschrijft zowel micro-als macrosystemen...
en dus mogelijkenwijs het hele universum.'
Ik geef toe dat dat niet eenvoudig te begrijpen is.
Uw huwelijk met Elisabeth Schumacher is schijn.
U leert haar in januari 1937 kennen en verlooft zich drie weken later.
Op 29 april, dus nog geen drie maanden later, bent u met haar getrouwd.
Terwijl u nooit interesse in vrouwen had.
U had nooit eerder een vriendin gehad, laat staan een intieme relatie.
Er zijn getuigen die uw interesse in mannen bevestigen.
Vooral jonge mannen. - Dat is belachelijk.
8 maart 1928, Leipzig. Wandeling naar Urbach.
Overnachting in een tent met drie jongens. Hetzelfde jaar, 24 juni.
U stelt de hele groep voor om in het Tegernmeer te springen. Naakt.
We waren padvinders. - Nee, professor Heisenberg.
U bent een homo.
Het is maar voor twee maanden. - Of maar voor twee dagen.
Ik ben niet van plan te sterven. - Welke soldaat is dat ooit van plan?
Herfrieds broer kwam meteen om. Was hij dat van plan?
Werner, wat heeft Duitsland eraan...
Waarom stuurt Duitsland z'n allerbeste wetenschappers de loopgraven in?
Kom hier.
Dat is toch krankzinnig.
Werner. Heb je het bericht niet ontvangen?
Welk bericht? - U weet, dat is professor Heisenberg.
En wat dan nog? - Lees maar. Eén moment, alstublieft.
Werner, het is gelukt.
Himmlers moeder heeft je brief doorgestuurd. Dit is zijn werk.
Deze is voor u. Direct lezen. Een brief van Himmler.
Hij keurt het SS-optreden af. Ons land heeft z'n wetenschappers nodig.
Diebner is een nieuw project begonnen, met geld en steun van de regering.
Het grootste project op dit vlak ooit. Begrijp je wat dat inhoudt?
Volgende. - Komt u mee.
Komt het toch nog goed.
Professor, welkom.
Herr von Weizsäcker. - Herr Diebner.
Heereswaffenamt, Berlijn centrum voor wapenonderzoek
De Uraniumclub.
Ja. Formeel en toch ongedwongen. Hier zijn de knapste koppen bijeen:
Geiger, Hahn, Haneck, Stetter. Nou ja, u kent ze allemaal.
Wat is het doel? - Het doel is een nucleaire reactie.
Energiewinning uit uranium. Ik verzoek u dit te ondertekenen.
Het project vereist strikte geheimhouding.
Waarom dat?
We vallen onder de krijgsmacht. We krijgen alle benodigdheden.
Financiering, materiaal, assistenten, wat u maar wilt.
Als wetenschappers hebben we nog nooit zo'n uitgelezen kans gekregen.
Einstein zei: 'Zolang de oorlog de wetenschap dient, is het goed.
Maar dient de wetenschap de oorlog...' - Einstein?
Herr Heisenberg, met alle respect.
We noemen hier geen namen als Einstein...
Debye, Herzberg, Schrödinger, en ook niet Bohr.
Ook kennis is een kettingreactie. Geen enkel idee komt uit het niets.
Het is toch echt niet veel waar ik u om vraag.
U krijgt hier kansen die u als wetenschapper nog nooit gehad hebt.
Zeg wat u nodig hebt en u krijgt het. Uranium, cement, grafiet.
Om een reactor te bouwen?
Goed. Wat is daarvoor nodig?
D20. - Inderdaad.
Zwaar water.
Zwaar water is nodig om de kettingreactie op gang te krijgen.
Gewoon water absorbeert te veel neutronen.
Dan bezorg ik u zwaar water.
Komt u mee.
We hebben echter wel veel zwaar water nodig en dat komt alleen uit Noorwegen.
Die Noorse fabriek produceert kunstmest.
Hoofdproduct is ammoniak, met als afvalproduct water.
Een chemicus ging daarmee koffiezetten en stelde vast...
dat het pas bij hogere temperatuur kookte. Zo is zwaar water ontdekt.
Hoeveel mensen weten waar men zwaar water voor kan gebruiken?
De Fransen misschien. Niet veel mensen.
Althans niemand wiens naam ik hier mag noemen.
Goed.
WO II begint op 3 september 1939
Hoofdkantoor Norsk Hydro, Oslo
Zwaar water? - Ja.
Wat willen de Duitsers daarmee?
Ze willen veel hebben, en ze betalen veel.
Hoe snel kunnen we leveren? - Dat weet ik niet.
Zelfs niet of we iets hebben.
Ik kan het Tronstad vragen, de fabrieksontwerper.
Doe dat.
Noorse Technische Hogeschool, Trondheim
Ga wat eten. Tot over een halfuur.
Henriksen. Lang niet gezien.
Ik was in Trondheim dus ik dacht: Kom. - Dat betwijfel ik.
Het gaat om het zware water. Hoeveel levert die productieverhoging op?
Die is in augustus stopgezet, meen ik.
Is er nog voorraad? - Misschien in de kelder.
Hoeveel dan? - Geen idee. Dat weet Brun.
Hoe lang duurt een herstart? De Duitsers willen bestellen.
De Duitsers? - Ja. Hoe lang?
Twee, drie maanden. - En hoeveel?
Maximaal een liter per dag. - Kan dat omhoog?
Ja, maar dat gaat ten koste van de ammoniak.
Goed. Ik bespreek het dan verder wel met Brun. Leuk experiment, trouwens.
Fijne dag nog. - Van hetzelfde.
Norsk Hydro-fabriek in Vemork/Rjukan
Brun. - Met Leif.
Alles goed? - Met jou erbij was het leuker.
Henriksen kwam hier naar zwaar water informeren.
Hij wil de productie weer opstarten. - Nee, hè.
Hij wilde weten hoeveel er nog is in Vemork. De Duitsers willen het hebben.
Ik wist dat de Fransen interesse hadden, maar niet de Duitsers.
Weet jij ook waarvoor? - Niet echt.
Dat wordt dus vechten om die paar resterende liters.
Als een neutron zich van een atoom afsplitst...
dan stuurt het atoom daar meerdere neutronen achteraan.
Elk van die neutronen kan weer andere atoomkernen splijten...
die nog meer nieuwe neutronen vrijmaken...
zodat er steeds meer delingen of kernsplijtingen plaatsvinden.
Hoe zuiverder het uranium, hoe effectiever deze kettingreactie.
Neem me niet kwalijk, maar ik zie het praktische nut er niet van.
Dat komt nog. Een langzame kettingreactie...
maakt een warmte producerende uraniummachine mogelijk.
Maar een snelle kettingreactie leidt tot een zeer krachtige, nucleaire explosie.
Hoe krachtig? - Wat ik zeg, zeer krachtig.
Zeer krachtig?
Dat hangt natuurlijk ook van de hoeveelheid uranium af.
Laten we zeggen honderd kilo?
Honderd kilo? Dit is maar een voorlopige schatting, maar honderd kilo...
kan wellicht dubbel zo veel springstofkracht ontwikkelen.
Als U-235 door een neutron geraakt wordt...
dan verkrijgen we U-236, dat opnieuw grote hoeveelheden energie vrijmaakt.
Dan wordt er weer een nieuw neutron... - Twee, of drie.
Pardon? - U hebt een neutron genoteerd.
Ik denk dat we eerder van twee of drie neutronen moeten spreken.
Dat aantal is beslissend.
Indien u mij toestaat...
Gaat uw gang.
Met een neutron is de hoeveelheid vrijkomende energie niet zo erg groot.
Maar als twee of drie neutronen de nieuwe U-235-kernen zouden splijten...
die op hun beurt ook weer splijten, dan krijgen we een heel ander beeld.
De aanname dat de energie van een kilo uranium...
overeenkomt met tweemaal zoveel gewone springstof, is veel te voorzichtig.
Kijk maar mee. De energie van een kernsplijting...
bedraagt 179 mega-elektronvolt.
Een kilo verrijkt uranium komt dan qua energie overeen met niet minder dan...
15.000 ton aan traditionele springstof.
Neem me niet kwalijk. Kunt u dat nog een keer herhalen?
15.000 ton. Daar heb ik twee jaar geleden al over geschreven.
Deze bom...
Kan die ook gebouwd worden?
Dit is slechts de theoretisch vrijkomende energie.
Wat uw vraag betreft: Vanzelfsprekend.
De vraag is alleen waarvoor men de energie inzet.
Veelbelovend.
Hoofdkantoor Norsk Hydro, Oslo
Allier?
Welkom.
Goed je te zien. Maar we vergaderen pas volgende maand.
Ik kom niet namens de bestuursraad. Ik kom namens het Deuxième Bureau.
Het zware water wordt kennelijk gebruikt voor het Duitse wapenprogramma.
We stellen voor dat jullie het aan Frankrijk verkopen.
Jean Frédéric Joliot-Curie en z'n vrouw Irène...
kunnen zwaar water gebruiken voor een nucleaire reactor.
Om energie te genereren? - Ja.
Nog afgezien van de mogelijkheid dat de Duitsers andere plannen hebben.
Hoeveel willen de Fransen betalen? - Hoeveel betalen de Duitsers?
Hoeveel en hoe snel?
Alles. Nu meteen.
Akkoord. Betaal ons maar zodra jullie de oorlog gewonnen hebben.
Sukkels. Waarom heeft niemand ontdekt dat het zware water overgeladen is?
Nu is alles in Frankrijk.
Ik wil niet worden bedot en zeker niet door de Fransen.
Uit m'n ogen. - Ja, Herr Diebner.
Goedemorgen. - Morgen.
Alles in orde? - Ja.
En met de zending? - O, dat. Tja.
Er waren problemen, maar binnenkort is de situatie in Noorwegen onder controle.
Dan krijgt u ook uw zware water. Dat wilt u toch?
Natuurlijk. Uiteraard.
Een idee en een beweging zijn de levende expressie van ons volk...
en daarmee ook een symbool daarvan.
Leve de nationaal-socialistische beweging. Leve Duitsland.
Duitsland valt Noorwegen en Denemarken binnen, 9 april 1940
Beste mensen, vandaag wordt er geen college gegeven.
Zoals jullie weten, zijn de Duitsers in de stad.
De wetenschap is een edele roeping.
Ik heb geen andere ambitie dan steeds meer kennis verwerven.
Tien jaar geleden...
wist ik niet dat neutronen een lading van twee miljoen elektronvolt hebben.
Toen ik dat eenmaal wist, dacht ik: Iets belangrijkers zal ik nooit leren.
Ik had ongelijk. Het was niet eens het op een na belangrijkste.
Moeten we hier formules uitrekenen of moeten we naar buiten toe...
met wapens in de hand, om tegen de bezetter te vechten?
Moeten we voor ze buigen in de hoop op een tegenprestatie...
of moeten we juist ons hoofd gebruiken om ze weer naar huis te sturen?
Beste studenten.
Beste wetenschappers, beste mensen.
Aan jullie de keus.
Maar weet dat de keus die jullie vandaag maken, over 100 jaar geschiedenis is.
De keus is aan jou en aan jou.
Roep de industriebond bijeen en vraag ze om steun om de strijd op te geven.
Vanwege de gespannen situatie moet de koning gevraagd worden af te treden.
De koning is tenslotte het hoofd van Noorwegen.
Norsk Hydro had jarenlang een hogere begroting dat de Noorse overheid.
Ik wil me niet met de koning vergelijken, maar z'n aftreden is nu in 't landsbelang.
We verhogen de zwaarwaterproductie. We onderhandelen met IG Farben.
Duitsland? - Heb je daar iets op tegen?
We krijgen veel Duits bezoek. Van onderzoekers tot generaals.
Wat willen ze? - Uitbreiden en meer aluminium maken.
En zwaar water. Ze hebben meer cellen besteld.
Hoeveel? - Vijf keer zoveel.
Ik moet naar Berlijn om de leveringen te plannen. Opeens hebben ze haast.
Ik heb Londen gewaarschuwd.
Er zijn geen zenders meer. De Gestapo blaast onze hele groep op.
Ze hebben een student van mij verhoord en doodgeschoten.
Heeft hij namen genoemd? - Dat weet ik niet.
Wat doen we nu? - Ik ga naar Londen.
Ik laat de SIS en de SOE weten wat hier gaande is.
Jij gaat terug naar de fabriek en blijft doen wat je daar doet.
Sorry, ik bel je later terug.
Ik hoor dat je Quisling en de Nasjonal Samling 25.000 kronen betaald hebt.
We moeten rustig kunnen werken.
Daar heb je zeker gelijk in.
De wereld staat niet opeens stil vanwege een bezetting of nieuwe regering.
Heb je even? - Ja.
Hoe gaan de Duitse onderhandelingen? - Ze zijn akkoord.
Ik wacht nu op het bestuur. - Dat snap ik. Dat is het probleem.
Duitsland, Frankrijk en Noorwegen zijn alle drie in oorlog. Die komen er niet uit.
Ik denk dat de besluitvorming over die bestellingen ter plekke moet geschieden.
Rjukan heeft een nieuwe baas nodig.
Iemand die weet wat erbij komt kijken en de productie goed kan volgen.
Lijkt je dat niet leuk?
We krijgen zaterdag 22 gasten.
Goed voedsel is zo moeilijk te krijgen, maar het is gelukt. Drie lekkere gangen.
Wat heerlijk om vrienden op bezoek te krijgen in deze vreemde tijden.
Ja.
Wat is er?
Ik ben gevraagd om Rjukan en Vemork te gaan leiden.
Wat houdt dat in? - Ik moet een stuk dichterbij gaan wonen.
Jij?
Wij.
Verhuizen, bedoel je? - Ja.
Wanneer? - Over een week.
22 slaapkamers? - Ik zei toch dat het groot was.
Maar wat moeten wij tweeën daarmee?
Wil je dat de directeur in een barak woont omdat hij geen kinderen heeft?
Je zult het hier naar je zin hebben. - Wij, bedoel je.
Dank u.
Goedemiddag.
Ik kan hier toch niet zitten.
Wat?
Laten we dit weekend de bergen in gaan.
Ik hoef maandag pas naar de fabriek. Neem je het brood even mee?
Mag ik een stuk brood?
Waar denk je aan?
Zal er iets goeds voortkomen uit deze benoeming of verhuizing?
Wat bedoel je daarmee?
Het is zo snel gegaan. - Het zijn moeilijke tijden.
Ik ken Hydro als geen ander. - Maar vanwaar deze haast?
Je bent maar een jurist.
Ik heb Hydro m'n hele loopbaan trouw gediend.
Precies. Trouwe werknemers worden niet opeens directeur.
Zet je soms vraagtekens bij mijn kwalificaties?
Ik hoef me dus geen zorgen te maken. Je begint al te praten als een directeur.
Papa? Waar ga je naartoe?
Naar Oslo. - Voor hoe lang?
Ik ben vrijdag misschien alweer terug.
Papa, er is iets mis met de trein. - O ja?
Ik neem hem wel mee. Eens kijken of we die kunnen repareren.
Wat is er aan de hand?
Ze zijn me aan het uitroken.
Waar ga je naartoe? - Naar Londen. Via Zweden.
Is er een mogelijkheid om in contact te blijven?
Ik kan brieven schrijven naar je moeders adres.
Voor onze trouwdag.
Ik heb m'n NTH-ring omgesmolten.
Zorg jij nou maar dat je terugkomt.
Londen
Leif Tronstad, voor kolonel John Skinner Wilson. Ik heb een afspraak.
Hij is hier niet, sir. - Is hij er niet?
Maar ik moet hem spreken. Het is belangrijk.
De kolonel is hier niet, sir.
Bent u verdwaald, sir?
Nee, ik ben op weg naar... Goodge Street.
Goodge Street. De King & Queen is niet echt een goed hotel.
Slechte matrassen, hobbelige kussens, vieze lucht op de gang.
En bedwantsen en schaamluizen. Een heel beroerde keus, Mr Tronstad.
Pardon, ken ik u?
Leif Tronstad, professor anorganische chemie aan de NTH in Trondheim.
Rondde z'n studie in recordtijd af en werd op z'n 33e de jongste professor.
Topexpert op het gebied van zwaar water...
en ontwerper van de fabriek op een plek waarvan ik de naam niet kan uitspreken.
Rjukan. - 'Roekan'. Ik zei het u toch.
Welkom in Londen, Mr Tronstad.
Volgt u mij. We verwachtten u al.
Leif Tronstad, ik hoorde al dat u hier was.
Kolonel John Skinner Wilson. Eric Welsh doet u de groeten.
Hoe maken uw vrouw en kinderen het? - Goed, dank u.
Kapitein Smith kent u. - Zo'n beetje.
Julie leidt het spionagenetwerk in Noorwegen.
Ik zet communicatielijnen uit en leid veldwerkers op.
Nee, maar. Maar u bent... - Ja, een vrouw. Heel goed gezien.
En ik ben uw superieur. Ik heb vijf broers en loop ze er allemaal uit.
Onderschat kapitein Smith niet. Ze weet alles van u en heeft u urenlang gevolgd.
Vertel ons maar eens wat u weet. - De productie is vervijfvoudigd.
De leveringen zijn onderweg, en de brandstofcellen zijn verdubbeld.
En de nieuwe directeur? - Bjørn Henriksen. Auberts rechterhand.
Een wolf in schaapskleren. Hij vangt de klappen op.
Geen lichtgewicht. Bij een staking haalde hij het leger erbij.
Hij was voorstander van het aftreden van de koning na de invasie.
Ze noemen zich 'der Uranverein', de Uraniumclub.
Daarin zitten wetenschappers als Von Weizsäcker, Bagge, Hahn...
en natuurlijk Werner Heisenberg, de Nobelprijswinnaar.
Kurt Diebner leidt het project in het Kaiser Wilhelm-instituut.
Maar het valt onder de krijgsmacht, met als doel een atoombom te maken.
We weten niet hoe ver ze zijn, maar deze nieuwe order baart ons zorgen.
Begin met deze, genomen vanaf duizend meter hoogte, vanuit een vliegtuig gisteren.
Hier is de fabriek en de brug.
Controleer de foto's op veranderingen aan gebouwen en toegangswegen.
Informeer ons over alle routines, medewerkers, bewakers, management.
Namen, connecties, vrouwen, kinderen, maîtresses.
Alles waar u aan kunt komen, hoe onbelangrijk het ook lijkt.
Wij schiften de info. U krijgt uw eigen kantoor, kopieën, foto's en ramingen.
We vliegen morgen naar de nieuwe basis in Schotland. U komt net op tijd.
Wat bent u van plan?
- Ze tegenhouden, natuurlijk.
Er zijn genoeg bekwame Noren die we erop af kunnen sturen.
Daar beslist u niet over, Mr Tronstad.
Wij zijn in oorlog. Voor u is dit nog een spel.
Deze tv-serie berust op ware feiten die deels gedramatiseerd zijn.
Enkele personages zijn fictief.